بخش اول ) معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی: خودکشی در کهگیلویه و بویراحمد یک معضل جدی است / مردان بیشتر از زنان می‌میرند / استاندار هم مسئولیت دارد

به گزارش کبنا نیوز، خودکشی به عنوان یکی از آسیب‌های جدی اجتماعی، اخیراً در برخی مناطق استان کهگیلویه و بویراحمد افزایش یافته است. این وضعیت نگران‌کننده، باعث بروز اتفاقات ناگوار در این استان شده است.

در همین راستا، کبنا نیوز قصد دارد در یک پرونده ویژه، این موضوع را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار دهد و به تحلیل علل و پیامدهای این معضل بپردازد.

مسلم شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد، در همایش بررسی خودکشی و مداخلات پیشنهادی که با حضور جمعی از اساتید و دانشجویان دانشگاه برگزار شد، به بررسی معضل خودکشی در استان پرداخت و گفت: در تدوین برنامه پنج‌ساله سعی کردیم نگاهمان را کمی میدانی‌تر کنیم.

 وی افزود: شخصاً به چند استان سفر کردم و از نزدیک با رویکردها و تجربیاتشان آشنا شدم.

شریفی در ادامه به موضوع خودکشی اشاره کرد و گفت: دیروز در جمع دوستان، برای اولین بار شنیدم که برخی آن را جرم‌انگاری می‌دانند. خیلی از دوستان تصور می‌کنند این مسئله تازه در استان ما بروز پیدا کرده، اما واقعیت این است که استان ما سال‌هاست با این چالش درگیر است.

وی با بیان این‌که استان کهگیلویه و بویراحمد فقط یک درصد جمعیت کشور را دارد، تصریح کرد: بخش خوبی از ثروت کشور پیش ماست، اما متأسفانه نرخ خودکشی‌مان حدود دو برابر میانگین کشوری است.

معاون بهداشت دانشگاه همچنین به پراکندگی این پدیده اشاره کرد و گفت: این پدیده به منطقه یا قومیت خاصی محدود نمی‌شود و در همه نقاط استان دیده می‌شود.

شریفی به تعریف خودکشی پرداخت و گفت: خودکشی آگاهانه، با هدف پایان دادن به زندگی انجام می‌شود. ما حتی در بین اساتید دانشگاه هم مواردی داشتیم؛ کمربند زاگرس یکی از کانون‌های خودکشی است و این مسئله در همه گروه‌ها و جوامع قابل مشاهده است.

وی با اشاره به آمارهای نگران‌کننده، بیان کرد: بیش از ۷۰ درصد موارد خودکشی در استان ما در سنین ۱۵ تا ۳۹ سال است و در بین زنان، اقدام به خودکشی بیشتر از مردان رخ می‌دهد، اما زنان کمتر از مردان می‌میرند. روش‌های رایج هم بیشتر مسمومیت دارویی، حلق‌آویز و استفاده از سلاح گرم است.
      
شریفی ادامه داد: از نظر وضعیت تأهل و شغل، بیشترین آمار مربوط به افراد مجرد، بیکار، خانه‌دار، دانشجو و دانش‌آموز است؛ یعنی کسانی که معمولاً درآمد مستقل ندارند یا با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بیش از ۷۰ درصد موارد خودکشی در استان ما مربوط به همین گروه‌هاست و افراد متأهل سهم کمتری دارند.

وی به نقل از یکی از اساتید خود گفت: خودکشی زمانی رخ می‌دهد که فرد یک مشکل را بسیار بزرگ و لاینحل ببیند و هیچ راه‌حلی برای پایان دادن به آن پیدا نکند.

شریفی تأکید کرد که مشکلات اقتصادی می‌تواند یک عامل محرک مهم باشد، اما تنها عامل نیست.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی در ادامه خاطرنشان کرد: خوشبختانه خودکشی قابل پیشگیری است. در تمام دنیا هم همین‌طور است؛ یعنی با اقدام به‌موقع و درست می‌توان جلوی آن را گرفت. مشکل اینجاست که تاکنون تلاش‌های زیادی انجام شده؛ سازمان‌ها، نهادها، اساتید و افراد در سطوح مختلف فعالیت‌هایی کرده‌اند، اما این تلاش‌ها پراکنده، موازی و فاقد انسجام بوده و به نتیجه مطلوب نرسیده است.

شریفی بر لزوم ایجاد یک برنامه جامع و عملیاتی تأکید کرد و گفت: این برنامه باید مجری مشخص، هدف مشخص و منابع مشخص داشته باشد. یکی از نقاط قوت بزرگ استان ما، انسجام اجتماعی و خانوادگی و ساختارهای بومی و قومیتی است که می‌تواند به فرصت تبدیل شود. مثلاً وقتی وضعیت استان ما را با استان سیستان و بلوچستان مقایسه می‌کنیم، با وجود مشکلات اقتصادی مشابه یا حتی شدیدتر، به خاطر همین انسجام اجتماعی و فرهنگی، نرخ خودکشی در آنجا پایین‌تر است.


شریفی با ابراز امیدواری که با برنامه‌ریزی منسجم و همکاری همه دستگاه‌ها، آمار خودکشی در استان به‌طور چشمگیری کاهش یابد، تأکید کرد: حدود ۲۵ درصد افرادی که خودکشی می‌کنند، دچار اختلالات روانی شدید هستند، اما ۷۵ درصد باقی‌مانده معمولاً به خاطر فشارهای اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی به این سمت کشیده می‌شوند.

پیشگیری از خودکشی نیازمند همکاری همه دستگاه‌هاست
به گزارش کبنا نیوز، مسلم شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد، گفت: فرهنگ امروز ما به شدت تحت تأثیر دسترسی آسان و آزاد به همه‌چیز قرار گرفته است. متأسفانه اگر کسی بخواهد یک لیوان زهر تهیه کند، زیرساخت‌های لازم به‌راحتی در دسترس است. این یکی از چالش‌های جدی ماست.

شریفی با اشاره به اینکه در طول این سال‌‌های متمادی مسئولیت پیشگیری از خودکشی عمدتاً بر دوش روان‌پزشکان و روان‌شناسان گذاشته شده است، افزود: این مسئله تنها به افراد دارای اختلال روانی مربوط نمی‌شود. خودکشی یک موضوع کاملاً اجتماعی و بین‌بخشی است و همه ما در سطوح مختلف مسئولیت داریم.

وی به پیشنهادهای کلیدی برای برنامه‌ریزی در زمینه پیشگیری از خودکشی اشاره کرد و گفت: آموزش عمومی و ارتقای سواد سلامت روان، پوشش رسانه‌ای مسئولانه، پیشگیری اجتماعی و تبلیغی، دسترسی آسان به خدمات مشاوره‌ای و کنترل و مردمی‌سازی ابزارهای خودکشی باید در هر برنامه‌ای جدی گرفته شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ادامه داد: شاخص‌های اصلی موفقیت برنامه ما باید شامل کاهش نرخ مرگ ناشی از خودکشی، کاهش نرخ اقدام به خودکشی، افزایش درصد جمعیت تحت پوشش خدمات مشاوره‌ای و افزایش سطح آگاهی عمومی باشد. اگر برنامه‌ریزی ما بر اساس این شاخص‌ها نباشد، قطعاً شکست خواهیم خورد.

شریفی با تأکید بر لزوم همکاری و هم‌افزایی همه دستگاه‌ها برای اجرای برنامه جامع پیشگیری از خودکشی، گفت: برنامه جامع پیشگیری از خودکشی که تقریباً بر مبنای همان تحلیل جامعه‌شناختی آماده شده؛ اما اجرای موفق آن نیازمند همکاری و هم‌افزایی همه دستگاه‌هاست. یعنی این‌طور نیست که فقط دانشگاه علوم پزشکی مسئول باشد. این یک معضل مشترک است و همه ما مسئولیت داریم: استاندار کهگیلویه و بویراحمد هم مسئولیت دارد، استانداری باید برنامه منسجم را مستقیماً مدیریت و تأمین اعتبار کند. اگر اعتبارات به دانشگاه علوم پزشکی تخصیص پیدا کرد، همه معاونت‌ها باید در یک ساختار مشخص و هماهنگ با هم کار کنند.  اقدامات پراکنده و خارج از چارچوب انجام ندهیم. هزینه‌ها، زمان و نیروی انسانی را متمرکز کنیم.  هر سمینار، کارگاه یا برنامه‌ای که برگزار می‌کنیم، باید دقیقاً بدانیم قرار است چه تأثیری بگذارد و در ادامه چه سیاستی اجرا شود.  


وی افزود: اقدامات پراکنده و خارج از چارچوب انجام ندهیم. هزینه‌ها، زمان و نیروی انسانی را متمرکز کنیم. هر سمینار، کارگاه یا برنامه‌ای که برگزار می‌کنیم، باید دقیقاً بدانیم چه تأثیری خواهد داشت و در ادامه چه سیاستی اجرا شود. اگر قرار است کارشناس سلامت روان به مناطق اعزام شود، باید مشخص باشد کجا می‌رود، چه می‌کند و چه خروجی‌ای انتظار داریم.

شریفی خاطرنشان کرد: ما نباید فقط دنبال درمان ۲۵ درصد افرادی باشیم که اختلال روانی شدید دارند؛ بلکه باید برای ۷۵ درصد باقی‌مانده که به دلایل اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی در معرض خطر هستند، برنامه داشته باشیم.

وی در ادامه گفت: هر کسی در جایگاه خودش باید نقش مشخصی ایفا کند: کارشناس سلامت روان، پزشک عمومی، استاد دانشگاه، رئیس دانشگاه، مدیرکل دستگاه‌های اجرایی و رسانه‌ها هر کدام نقشی دارند. همه باید در یک سلسله‌مراتب مشخص و تحت یک برنامه روشن عمل کنند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی در پایان تأکید کرد: «در پایان سال وقتی گزارش عملکرد می‌دهیم، باید بتوانیم بگوییم: ما نرخ خودکشی را مثلاً ۲۰ درصد یا ۳۰ درصد کاهش دادیم.» نه اینکه بگوییم فقط چند برنامه برگزار کردیم.

شریفی با اشاره به اقدامات انجام شده افزود: اقداماتی که تا امروز انجام دادیم، عمدتاً پراکنده و بدون پشتوانه برنامه‌ای بوده است. اما اکنون فضای خوبی ایجاد شده، ظرفیت‌های جدیدی شکل گرفته، برنامه گفت‌وگوی استانی در حال اجراست و اقدامات مدیریتی خوب در دانشگاه در جریان است. اگر این هم‌افزایی ادامه پیدا کند و هزینه‌ها هدفمند و مدیریت‌شده تخصیص یابد، ان‌شاءالله در چند سال آینده شاهد کاهش چشمگیر نرخ خودکشی در استان خواهیم بود.